Những ngày chuyển mùa, nhiệt độ thay đổi nhanh, không khí lạnh hoặc độ ẩm tăng cao là thời điểm nhiều bậc cha mẹ nhận thấy trẻ bị hen suyễn dễ ho nhiều hơn, xuất hiện khò khè hoặc khó thở về đêm. Mặc dù thời tiết không phải là nguyên nhân gây hen, nhưng đây là một trong những yếu tố có thể làm khởi phát triệu chứng ở trẻ có đường thở tăng phản ứng.
Việc chăm sóc đúng cách trong những thời điểm thời tiết biến động không chỉ giúp trẻ giảm nguy cơ xuất hiện cơn hen cấp mà còn góp phần duy trì khả năng học tập, vui chơi và sinh hoạt bình thường. Vậy cha mẹ cần làm gì để bảo vệ trẻ bị hen suyễn khi thời tiết thay đổi đột ngột?
Hen suyễn là bệnh viêm mạn tính của đường thở, trong đó niêm mạc phế quản luôn tồn tại tình trạng viêm mức độ khác nhau và có hiện tượng tăng phản ứng với nhiều yếu tố khởi phát. Khi thời tiết thay đổi, trẻ đồng thời có thể tiếp xúc với nhiều yếu tố khởi phát triệu chứng như không khí lạnh, thay đổi độ ẩm, bụi mịn, phấn hoa hoặc mắc nhiễm virus đường hô hấp. Ở trẻ có hen, các yếu tố này có thể làm tăng tình trạng viêm và tăng phản ứng đường thở, dẫn đến ho, khò khè hoặc khó thở.
Ở trẻ nhỏ, đường thở vốn hẹp hơn người lớn nên chỉ cần phù nề nhẹ cũng có thể làm luồng khí lưu thông khó khăn hơn. Đây là lý do vì sao nhiều trẻ kiểm soát hen khá ổn trong thời gian dài nhưng vẫn có thể xuất hiện triệu chứng khi thời tiết thay đổi đột ngột.
Điều quan trọng cần hiểu là không phải mọi trẻ đều phản ứng giống nhau. Một số trẻ nhạy cảm với không khí lạnh, trong khi những trẻ khác lại dễ xuất hiện triệu chứng khi độ ẩm tăng cao, nấm mốc phát triển hoặc nồng độ phấn hoa trong không khí thay đổi.
Khi nhiệt độ giảm, cha mẹ nên mặc đủ ấm cho trẻ, đặc biệt là vùng cổ, ngực và bàn chân. Tuy nhiên, không nên mặc quá nhiều lớp quần áo khiến trẻ đổ mồ hôi, vì mồ hôi thấm ngược khi gặp gió lạnh cũng có thể làm trẻ khó chịu và tăng nguy cơ nhiễm virus hô hấp.
Nếu phải ra ngoài vào sáng sớm hoặc ban đêm, trẻ nên được quàng khăn mỏng che mũi và miệng. Lớp khăn này giúp làm ấm và tăng độ ẩm của không khí trước khi đi vào đường hô hấp, từ đó hạn chế kích thích phế quản ở một số trẻ nhạy cảm.
Thời tiết thay đổi thường đi kèm với nhiều yếu tố có thể làm triệu chứng hen trở nên nặng hơn như bụi mịn, nấm mốc, phấn hoa hoặc nhiễm virus đường hô hấp.
Cha mẹ nên giữ không gian sống thông thoáng nhưng tránh để gió lạnh thổi trực tiếp vào trẻ; hạn chế mở cửa vào thời điểm ô nhiễm không khí hoặc nhiều phấn hoa nếu trẻ có cơ địa dị ứng. Chăn ga, gối và thú nhồi bông cần được vệ sinh định kỳ để giảm mạt bụi. Nếu trẻ đã được xác định dị ứng với lông động vật hoặc nấm mốc, cần hạn chế tối đa việc tiếp xúc với các tác nhân này.
Đặc biệt, tuyệt đối không hút thuốc lá trong nhà hoặc trong xe có trẻ. Khói thuốc là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ cơn hen cấp và khiến việc kiểm soát hen trở nên khó khăn hơn.
Một sai lầm khá phổ biến là cha mẹ tự ý ngừng thuốc khi thấy trẻ khỏe hơn hoặc không còn ho, khò khè trong một thời gian.
Thực tế, hen là bệnh viêm mạn tính. Ở những trẻ được bác sĩ chỉ định điều trị kiểm soát, thuốc dự phòng - đặc biệt là corticosteroid dạng hít (ICS) - nền tảng điều trị vì giúp giảm viêm đường thở, cải thiện kiểm soát triệu chứng và giảm nguy cơ xuất hiện các cơn hen cấp. Việc tự ý ngừng thuốc có thể khiến tình trạng viêm tái hoạt động dù trẻ chưa biểu hiện triệu chứng rõ ràng.
Cha mẹ chỉ nên thay đổi hoặc ngừng thuốc khi có hướng dẫn của bác sĩ điều trị.
Ở nhiều trẻ, cơn hen cấp không xuất hiện đột ngột mà thường có những biểu hiện báo trước trong vài giờ hoặc vài ngày.
Cha mẹ cần chú ý nếu trẻ:
- Ho nhiều hơn về đêm.
- Ho tăng khi chạy nhảy hoặc cười.
- Khò khè xuất hiện thường xuyên hơn.
- Than mệt, giảm khả năng vận động.
- Thức giấc nhiều lần do ho hoặc khó thở.
- Tăng tần suất sử dụng thuốc cắt cơn hen cấp tính.
Việc nhận biết sớm các dấu hiệu này giúp cha mẹ xử trí theo kế hoạch hành động đã được bác sĩ hướng dẫn và đưa trẻ đi khám kịp thời nếu cần.
Nhiều phụ huynh lo ngại rằng trẻ bị hen suyễn không nên vận động. Thực tế, nếu bệnh được kiểm soát tốt, hầu hết trẻ vẫn có thể tham gia các hoạt động thể chất phù hợp với lứa tuổi.
Cha mẹ nên cho trẻ khởi động kỹ trước khi vận động và tránh tập luyện ngoài trời khi nhiệt độ quá thấp hoặc chất lượng không khí kém. Nếu trẻ từng được chẩn đoán co thắt phế quản do gắng sức, bác sĩ có thể hướng dẫn sử dụng thuốc phù hợp trước khi hoạt động thể lực.
Một chế độ ăn cân đối không thể điều trị hen nhưng góp phần duy trì sức khỏe tổng thể và hỗ trợ hệ miễn dịch. Trẻ nên được ăn đa dạng thực phẩm, uống đủ nước và ngủ đủ giấc theo độ tuổi.
Đối với những trẻ có dị ứng thức ăn đã được xác định, cha mẹ cần tránh thực phẩm gây dị ứng theo hướng dẫn của bác sĩ, nhưng không nên tự ý kiêng khem quá mức vì có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.
Phần lớn các trường hợp trẻ bị hen suyễn có thể được kiểm soát tốt nếu tuân thủ điều trị và theo dõi đúng cách. Tuy nhiên, khi xuất hiện cơn hen cấp, tình trạng hẹp đường thở có thể tiến triển nhanh và gây suy hô hấp nếu không được xử trí kịp thời. Vì vậy, cha mẹ không nên cố gắng tự điều trị tại nhà khi trẻ có các dấu hiệu cảnh báo sau:
- Khó thở tăng dần, thở nhanh hoặc thở gắng sức.
- Co kéo lồng ngực rõ, hõm ức hoặc các khoang liên sườn lõm xuống khi hít vào.
- Khò khè nhiều hoặc ngược lại tiếng khò khè giảm dần nhưng trẻ vẫn khó thở nhiều (đây có thể là dấu hiệu luồng khí qua đường thở giảm nghiêm trọng).
- Trẻ không thể nói thành câu, khóc yếu, bú kém hoặc phải ngừng ăn uống vì khó thở.
- Môi, đầu ngón tay hoặc đầu ngón chân tím tái.
- Trẻ lừ đừ, ngủ gà, kích thích bất thường hoặc khó đánh thức.
- Thuốc cắt cơn theo đúng kế hoạch điều trị không giúp cải thiện triệu chứng, hoặc trẻ phải dùng thuốc cắt cơn nhiều lần trong thời gian ngắn mà vẫn khó thở.
- Chỉ số SpO₂ dưới 94% (nếu gia đình có máy đo độ bão hòa oxy ngoại vi).
Đặc biệt, nếu trẻ có biểu hiện khó thở dữ dội, tím tái, không thể nói hoặc bú, lơ mơ hoặc đáp ứng rất kém, cha mẹ cần gọi cấp cứu hoặc đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức. Đây là những dấu hiệu gợi ý cơn hen cấp nặng hoặc đe dọa tính mạng, cần được điều trị khẩn cấp bằng oxy, thuốc giãn phế quản và các biện pháp hỗ trợ hô hấp theo chỉ định của bác sĩ.
Đối với trẻ bị hen suyễn, việc chuẩn bị trước mùa lạnh hoặc thời điểm giao mùa quan trọng không kém việc xử trí khi triệu chứng đã xuất hiện.
Cha mẹ nên:
- Đưa trẻ tái khám đúng lịch để bác sĩ đánh giá mức độ kiểm soát hen.
- Kiểm tra kỹ thuật sử dụng bình xịt hoặc buồng đệm nếu trẻ đang điều trị bằng thuốc hít.
- Luôn chuẩn bị sẵn thuốc cắt cơn theo đơn của bác sĩ và theo dõi hạn sử dụng.
- Thực hiện kế hoạch hành động điều trị hen (Asthma Action Plan) nếu đã được bác sĩ cung cấp.
- Tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo, đặc biệt là vắc xin cúm mùa hằng năm nếu không có chống chỉ định.
Trẻ bị hen suyễn vẫn có thể học tập, vui chơi và phát triển bình thường nếu bệnh được kiểm soát tốt và cha mẹ chủ động phòng ngừa các yếu tố khởi phát. Khi thời tiết thay đổi đột ngột, việc giữ ấm hợp lý, hạn chế tiếp xúc với các tác nhân kích thích, tuân thủ điều trị dự phòng và theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo sẽ góp phần giảm nguy cơ xuất hiện cơn hen cấp.
Nếu trẻ có biểu hiện ho kéo dài, khò khè tăng lên hoặc khó thở khi thời tiết thay đổi, cha mẹ nên đưa trẻ đến bác sĩ chuyên khoa Nhi hoặc Hô hấp để được đánh giá và điều chỉnh kế hoạch điều trị khi cần thiết. Không nên tự ý thay đổi thuốc hoặc áp dụng các biện pháp truyền miệng chưa được kiểm chứng vì có thể làm chậm việc xử trí đúng. Cũng cần lưu ý là không nên quy mọi đợt ho hay khò khè khi trời lạnh đều do thời tiết. Nhiễm virus đường hô hấp vẫn là nguyên nhân khởi phát cơn hen phổ biến nhất ở trẻ nhỏ. Nếu trẻ sốt cao, mệt nhiều, ho đờm kéo dài hoặc khó thở tăng nhanh, cần được bác sĩ đánh giá để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.
Để lại SỐ ĐIỆN THOẠI , chúng tôi sẽ gọi điện tư vấn riêng cho bạn
Trang cộng đồng cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm điều trị các bệnh lý hô hấp. Các thông tin trên website dùng dể tham khảo, khi áp dụng nên hỏi ý bác sĩ chuyên khoa. Chúng tôi không chịu bất cứ trách nhiệm nào do tự ý sử dụng các thông tin trên website gây ra.
Bản quyền © 2018 thuộc benhhen.vn
