Hen phế quản ở trẻ em dưới 5 tuổi thường khó nhận biết hơn ở trẻ lớn. Lý do là trẻ chưa thể mô tả rõ cảm giác khó thở, nặng ngực hay tức ngực, trong khi ho và khò khè lại là những triệu chứng có thể xuất hiện trong nhiều bệnh hô hấp khác nhau.
Vì thế, nếu trẻ từng khò khè khi bị cảm, cha mẹ không nên vội kết luận trẻ bị hen. Nhưng nếu tình trạng này lặp đi lặp lại, xuất hiện cả khi trẻ không bị cảm hoặc đi kèm những biểu hiện đặc trưng khác, hen phế quản cần được đưa vào diện nghi ngờ và trẻ nên được bác sĩ đánh giá.
Hen phế quản ở trẻ em dưới 5 tuổi là một vấn đề khiến nhiều cha mẹ khó nhận biết (Ảnh minh họa)
Khò khè là âm thanh có âm sắc cao, thường nghe rõ khi trẻ thở ra. Tuy nhiên, ở trẻ nhỏ, cha mẹ đôi khi gọi mọi tiếng thở bất thường là "khò khè". Tiếng nghẹt mũi, nhiều dịch tiết đường thở hoặc tiếng thở rít từ đường hô hấp trên cũng có thể bị nhầm là khò khè.
GINA 2026 nhấn mạnh rằng khi đánh giá hen ở trẻ từ 5 tuổi trở xuống, cần xác định trẻ thực sự có những cơn khò khè phù hợp với hen, thay vì chỉ dựa vào cách cha mẹ gọi tên triệu chứng. Nếu có thể, bác sĩ nên trực tiếp nghe trẻ hoặc xem lại video ghi lại tiếng thở bất thường của trẻ.
Một lần khò khè trong đợt cảm lạnh chưa đủ để nói trẻ bị hen. Điều đáng quan tâm hơn là trẻ bị khò khè nhiều lần, mỗi lần kéo dài hoặc tái phát theo một kiểu tương tự.
Ngoài khò khè, cha mẹ có thể để ý một số thay đổi rất đời thường ở trẻ. Chẳng hạn, trẻ thường xuyên ho về đêm, đang chơi phải dừng lại để thở, dễ mệt khi chạy nhảy hoặc cứ mỗi lần bị cảm lại xuất hiện ho và khò khè kéo dài.
Các biểu hiện thường được bác sĩ xem xét khi đánh giá khả năng hen gồm:
- Khò khè tái diễn, đặc biệt là tiếng khò khè khi thở ra.
- Ho tái diễn, nhất là ho khan hoặc ho xuất hiện nhiều vào ban đêm.
- Khó thở hoặc thở gắng sức trong những đợt triệu chứng.
- Ho, khò khè hoặc khó thở xuất hiện khi trẻ chạy nhảy, cười hoặc khóc.
- Các triệu chứng xuất hiện trong những đợt nhiễm virus nhưng cũng có thể tồn tại giữa các đợt cảm.
- Triệu chứng thay đổi theo thời gian: có những ngày trẻ hoàn toàn bình thường nhưng sau đó lại xuất hiện ho, khò khè hoặc khó thở.
Không phải trẻ nào có một trong những biểu hiện trên cũng mắc hen. Điều bác sĩ quan tâm là sự kết hợp giữa các triệu chứng, mức độ tái diễn và diễn biến của chúng theo thời gian.
Đây là câu hỏi rất thường gặp ở trẻ nhỏ. Nhiễm virus đường hô hấp có thể gây khò khè, đặc biệt trong những năm đầu đời. Vì vậy, một trẻ từng khò khè khi bị cảm chưa thể được xem là chắc chắn mắc hen. Khả năng hen trở nên đáng chú ý hơn khi trẻ có những đợt khò khè tái diễn, triệu chứng xuất hiện ngoài những lần nhiễm virus hoặc có thêm các biểu hiện giống hen giữa các đợt khò khè. GINA 2026 sử dụng chính kiểu diễn biến này cùng với việc loại trừ những nguyên nhân khác và đánh giá đáp ứng với điều trị để hỗ trợ chẩn đoán hen ở trẻ từ 5 tuổi trở xuống. Nói cách khác, câu hỏi không chỉ là "trẻ có khò khè không?" mà còn là "trẻ khò khè bao nhiêu lần, khò khè trong hoàn cảnh nào và giữa các đợt trẻ có triệu chứng gì?".
Có thể, nhưng ho về đêm không phải dấu hiệu chỉ có ở hen. Một số trẻ mắc hen có thể ho nhiều hơn vào ban đêm hoặc gần sáng. Ho cũng có thể xuất hiện sau khi trẻ vận động, cười hoặc khóc. Nếu tình trạng này lặp lại, đặc biệt khi đi kèm khò khè hoặc khó thở, cha mẹ nên đưa thông tin này cho bác sĩ khi đưa trẻ đi khám. Ngược lại, nếu trẻ chỉ ho trong một đợt cảm cúm rồi hết hoàn toàn, điều đó chưa đủ để nghĩ đến hen. Việc ghi lại thời điểm trẻ ho, thời gian kéo dài, có khò khè hay không và triệu chứng có xuất hiện khi trẻ ngủ hoặc vận động hay không sẽ hữu ích cho quá trình thăm khám.
Trẻ nhỏ thường không nói rằng mình "khó thở". Thay vào đó, sự thay đổi trong hoạt động có thể là manh mối. Một trẻ trước đây chạy nhảy bình thường nhưng gần đây nhanh mệt, thường xuyên dừng chơi, không muốn chạy hoặc phải nghỉ giữa chừng có thể đang gặp vấn đề về hô hấp. GINA cũng lưu ý rằng trẻ có triệu chứng hen khi vận động đôi khi tự hạn chế hoạt động để tránh xuất hiện triệu chứng. Cha mẹ không nhất thiết phải chờ nghe tiếng khò khè mới chú ý. Nếu khả năng vận động của trẻ thay đổi rõ rệt và tình trạng này lặp lại, đó cũng là thông tin nên trao đổi với bác sĩ.
Ở trẻ nhỏ, nhiều bệnh hô hấp có thể gây những biểu hiện giống nhau. Trẻ cũng thường xuyên mắc các bệnh nhiễm virus, trong khi các xét nghiệm chức năng hô hấp khách quan chưa phải lúc nào cũng thực hiện được ở lứa tuổi này.
Do đó, bác sĩ thường phải dựa nhiều vào bệnh sử và diễn biến triệu chứng. Theo GINA 2026, chẩn đoán hen ở trẻ từ 5 tuổi trở xuống cần xem xét ba nhóm yếu tố: trẻ có những đợt khò khè tái diễn phù hợp hay không, có nguyên nhân khác giải thích triệu chứng hay không và có đáp ứng lâm sàng phù hợp với điều trị hen hay không.
Một số hướng dẫn khác cũng lưu ý rằng việc chẩn đoán hen ở trẻ dưới 5 tuổi có nhiều thách thức do hạn chế của các xét nghiệm khách quan ở độ tuổi này. Trẻ cần được theo dõi định kỳ để đánh giá lại chẩn đoán khi có thêm thông tin.
Nếu trẻ thường xuyên ho, khò khè hoặc khó thở, đặc biệt khi những triệu chứng này tái diễn nhiều lần, ảnh hưởng đến giấc ngủ, ăn uống hoặc hoạt động, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám.
Cần chú ý hơn nếu trẻ có những đợt khò khè nặng, phải đến khoa cấp cứu hoặc nhập viện. Theo hướng dẫn BTS/NICE/SIGN, trẻ dưới 5 tuổi có tiền sử nhập viện vì khò khè hoặc phải đến khoa cấp cứu từ hai lần trở lên trong vòng 12 tháng nên được cân nhắc đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa hô hấp nhi.
Nếu trẻ đang khó thở nhiều, thở gắng sức rõ rệt, tím tái, lơ mơ hoặc tình trạng hô hấp xấu đi nhanh, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế cấp cứu ngay.
Một việc khá đơn giản nhưng hữu ích là ghi lại diễn biến các triệu chứng. Khi trẻ ho hoặc khò khè, cha mẹ có thể ghi chú thời điểm xuất hiện, triệu chứng kéo dài bao lâu, trẻ có sốt hoặc sổ mũi hay không, có xuất hiện sau khi chạy nhảy hoặc cười khóc không và tình trạng có xảy ra vào ban đêm hay không.
Nếu nghe thấy tiếng thở bất thường, cha mẹ có thể quay một đoạn video ngắn để bác sĩ tham khảo. Điều này đặc biệt hữu ích khi đến thời điểm khám, trẻ đã hết khò khè.
Quan trọng nhất là không tự dùng thuốc hen kéo dài cho trẻ chỉ vì trẻ từng khò khè. Khò khè ở trẻ nhỏ có nhiều nguyên nhân và việc điều trị cần dựa trên đánh giá cụ thể.
Với trẻ dưới 5 tuổi, không có một dấu hiệu đơn lẻ nào có thể giúp cha mẹ tự khẳng định trẻ mắc hen phế quản. Một tiếng khò khè sau cảm lạnh có thể chỉ là một đợt khò khè do virus. Ngược lại, những đợt khò khè lặp lại, ho về đêm, khó thở khi vận động hoặc triệu chứng xuất hiện cả khi trẻ không bị cảm là những thông tin đáng lưu ý hơn.
Nếu trẻ có kiểu triệu chứng tái diễn như vậy, việc đưa trẻ đi khám sớm sẽ giúp bác sĩ có thêm dữ liệu để xác định nguyên nhân và theo dõi diễn biến theo thời gian.
Hen phế quản ở trẻ em có thể kiểm soát được khi được nhận diện và điều trị phù hợp. Điều quan trọng là cha mẹ không nên chủ quan với những triệu chứng hô hấp lặp đi lặp lại, nhưng cũng không nên tự gắn nhãn "hen" cho trẻ chỉ từ một lần khò khè.
Trẻ dưới 5 tuổi có thể bị hen phế quản không?
Có. Hen có thể xuất hiện ở trẻ nhỏ, nhưng chẩn đoán ở nhóm tuổi này phức tạp hơn trẻ lớn. GINA 2026 có tiêu chí riêng để đánh giá hen ở trẻ từ 5 tuổi trở xuống.
Trẻ khò khè khi bị cảm có chắc chắn là hen không?
Không. Nhiễm virus là một nguyên nhân thường gặp gây khò khè ở trẻ nhỏ. Bác sĩ cần xem xét tần suất khò khè, các triệu chứng giữa những đợt bệnh và khả năng có nguyên nhân khác.
Ho về đêm có phải dấu hiệu hen phế quản ở trẻ không?
Ho về đêm có thể gặp ở trẻ mắc hen nhưng không phải cứ ho đêm là hen. Cần đánh giá thêm các triệu chứng khác và diễn biến của trẻ.
Có thể tự chẩn đoán hen cho trẻ dựa vào tiếng khò khè không?
Không nên. Cha mẹ có thể ghi lại tiếng thở bất thường bằng video để bác sĩ tham khảo, nhưng chẩn đoán cần dựa trên bệnh sử, thăm khám và đánh giá các nguyên nhân khác.
Trẻ dưới 5 tuổi có cần làm xét nghiệm để chẩn đoán hen không?
Việc lựa chọn xét nghiệm phụ thuộc vào từng trẻ. Ở lứa tuổi này, nhiều xét nghiệm chức năng hô hấp khó thực hiện chính xác nên bác sĩ thường phải dựa nhiều vào bệnh sử, thăm khám, theo dõi diễn biến và đáp ứng điều trị.
Nguồn tham khảo: Global Initiative for Asthma (GINA), Global Strategy for Asthma Management and Prevention 2026; BTS/NICE/SIGN asthma guideline và các tài liệu hướng dẫn chẩn đoán hen ở trẻ dưới 5 tuổi.
Để lại SỐ ĐIỆN THOẠI , chúng tôi sẽ gọi điện tư vấn riêng cho bạn
Trang cộng đồng cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm điều trị các bệnh lý hô hấp. Các thông tin trên website dùng dể tham khảo, khi áp dụng nên hỏi ý bác sĩ chuyên khoa. Chúng tôi không chịu bất cứ trách nhiệm nào do tự ý sử dụng các thông tin trên website gây ra.
Bản quyền © 2018 thuộc benhhen.vn
