Dùng thuốc cắt cơn hen thường xuyên có gây nghiện không?

Nhiều phụ huynh và người bệnh hen phế quản lo lắng: “Dùng thuốc xịt cắt cơn hen thường xuyên có gây nghiện không?” Câu hỏi này phản ánh một hiểu lầm phổ biến, khiến không ít bệnh nhân tự ý ngưng hoặc giảm liều thuốc, làm tăng nguy cơ cơn hen cấp, thậm chí đe dọa tính mạng. Bài viết dưới đây sẽ giải đáp cụ thể, dựa trên hướng dẫn điều trị hen hiện đại và bằng chứng y khoa cập nhật.

1. Thuốc cắt cơn hen là gì?

Thuốc cắt cơn hen là nhóm thuốc giúp giãn cơ trơn phế quản nhanh, giảm tình trạng khó thở, khò khè, nặng ngực do co thắt phế quản cấp tính.

Thuốc phổ biến nhất thuộc nhóm SABA (Short-Acting Beta2-Agonist) như:

- Salbutamol (Ventolin, Asthalin...)

- Terbutalin

- Thời gian tác dụng: khởi phát sau vài phút, kéo dài 4 - 6 giờ. Thuốc không có tác dụng chống viêm - nguyên nhân cốt lõi gây bệnh hen.

2. Dùng thuốc cắt cơn có gây nghiện không?

KHÔNG gây nghiện theo nghĩa thông thường. Các thuốc cắt cơn như Salbutamol không có tính gây nghiện thần kinh như ma túy. Người dùng không lệ thuộc tâm lý hay sinh lý vào thuốc theo cơ chế gây nghiện.

Tuy nhiên:

- Dùng quá thường xuyên có thể dẫn đến lệ thuộc chức năng và làm xấu đi kiểm soát hen.

- Lạm dụng thuốc cắt cơn (dùng >2 lần/tuần) báo hiệu bệnh hen đang không được kiểm soát tốt.

- Dùng liều cao, thường xuyên có thể gây nhờn thuốc, khiến đáp ứng điều trị kém dần.

- Tăng nguy cơ tử vong do hen, đặc biệt nếu không dùng thuốc kiểm soát (corticoid hít) song song.

3. Khi nào được xem là dùng thuốc cắt cơn “quá mức”?

Theo hướng dẫn điều trị hen:

- Dùng thuốc cắt cơn ≥3 lần/tuần → cần đánh giá lại kiểm soát hen.

- Sử dụng thuốc cắt cơn ≥1 bình xịt/tháng → nguy cơ nhập viện vì hen tăng gấp đôi.

Đây là dấu hiệu cảnh báo rằng bạn đang dựa quá nhiều vào thuốc giãn phế quản mà không kiểm soát viêm phế quản - yếu tố chính gây hen.

4. Làm sao để dùng thuốc cắt cơn đúng cách và an toàn?

Dùng khi thật sự cần: Khi lên cơn hen cấp tính, lên cơn hen khi vận động gắng sức, thời tiết thay đổi...

Dùng đúng liều: Theo chỉ định của bác sĩ. Không nên tự tăng liều.

Kết hợp với thuốc kiểm soát hen: Như corticoid hít (ICS), hoặc ICS/LABA theo hướng dẫn của bác sĩ.

Tái khám định kỳ: Để bác sĩ đánh giá lại mức độ kiểm soát hen và điều chỉnh phác đồ.

5. Khi nào cần thay đổi chiến lược điều trị?

Nếu người bệnh:

- Phải dùng thuốc cắt cơn nhiều lần mỗi tuần.

- Hay tỉnh giấc về đêm do ho, khó thở.

- Hạn chế vận động do triệu chứng hen.

→ Bác sĩ cần tăng bậc điều trị, đưa thêm thuốc chống viêm (ICS) hoặc phối hợp thuốc kiểm soát mạnh hơn.

6. Lời khuyên cho bệnh nhân và phụ huynh

Không nên sợ thuốc cắt cơn, vì đây là thuốc cứu nguy trong nhiều tình huống.

Tuy nhiên, cần hiểu rõ giới hạn an toàn và nguyên tắc điều trị bệnh hen hiện đại.

Không dùng thuốc cắt cơn thay thế thuốc kiểm soát hen.

Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa hô hấp nếu bạn hoặc con bạn phải dùng thuốc cắt cơn thường xuyên.

Thuốc cắt cơn hen không gây nghiện, nhưng dùng sai cách, lạm dụng lại dẫn đến nhiều hệ lụy nguy hiểm. Việc kiểm soát hen hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào thuốc cắt cơn, mà cần phối hợp đầy đủ thuốc kiểm soát viêm và điều chỉnh theo từng mức độ bệnh. Phụ huynh và bệnh nhân cần hiểu đúng để cùng bác sĩ xây dựng chiến lược điều trị tối ưu, hạn chế tối đa nguy cơ lên cơn hen cấp và nhập viện.