Những cơn ho kéo dài về đêm, tiếng khò khè mỗi khi thay đổi thời tiết hay tình trạng "cứ cảm lạnh là ho cả tháng" có thể chỉ là biểu hiện của một đợt nhiễm virus thông thường. Tuy nhiên, ở một số trẻ, đây lại là những dấu hiệu ban đầu của hen phế quản ở trẻ em - một bệnh lý viêm mạn tính đường thở có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và sự phát triển hô hấp nếu không được phát hiện, kiểm soát đúng cách.
Khác với người lớn, việc nhận biết hen ở trẻ dưới 5 tuổi thường khó khăn hơn do trẻ chưa có khả năng mô tả cảm giác khó thở, đồng thời các triệu chứng dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh hô hấp khác. Vì vậy, cha mẹ cần hiểu rõ các dấu hiệu gợi ý hen, những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh và thời điểm cần đưa trẻ đi khám.
Khác với người lớn, việc nhận biết hen ở trẻ dưới 5 tuổi thường khó khăn hơn.
Hen phế quản là bệnh viêm mạn tính của đường thở, trong đó đường thở có tình trạng tăng phản ứng với nhiều yếu tố khởi phát như nhiễm virus hô hấp, dị nguyên, khói thuốc lá, bụi nhà hoặc không khí lạnh.
Khi gặp các yếu tố này, đường thở của trẻ có thể xảy ra tình trạng co thắt cơ trơn phế quản, phù nề niêm mạc và tăng tiết chất nhầy. Kết quả là luồng khí đi qua đường thở bị hạn chế, gây ra các triệu chứng thường gặp như ho, khò khè, khó thở hoặc cảm giác nặng ngực.
Ở trẻ nhỏ, đặc biệt là nhóm dưới 5 tuổi, bệnh có những đặc điểm riêng. Do đường thở của trẻ vốn đã nhỏ hơn người trưởng thành, chỉ một mức độ viêm hoặc co thắt nhẹ cũng có thể gây biểu hiện rõ rệt. Tuy nhiên, không phải tất cả trẻ từng bị khò khè đều mắc hen. Một số trẻ chỉ xuất hiện khò khè trong những năm đầu đời, thường liên quan đến nhiễm virus, sau đó triệu chứng có thể giảm dần khi đường thở phát triển và nguy cơ nhiễm virus giảm theo tuổi.
Vì vậy, chẩn đoán hen phế quản ở trẻ em dưới 5 tuổi cần dựa trên sự kết hợp giữa đặc điểm triệu chứng, diễn biến bệnh theo thời gian, tiền sử dị ứng, yếu tố nguy cơ và đánh giá của bác sĩ chuyên khoa.
Triệu chứng hen ở trẻ nhỏ dễ nhầm với bệnh hô hấp thông thường
Trong những năm đầu đời, trẻ có thể mắc nhiều đợt nhiễm virus đường hô hấp mỗi năm. Các bệnh lý như cảm lạnh, viêm tiểu phế quản hoặc viêm đường hô hấp trên cũng có thể gây ho, sổ mũi, thậm chí khò khè.
Điểm khó khăn là biểu hiện ban đầu của hen cũng có thể tương tự. Một trẻ mắc hen có thể không sốt, vẫn chơi bình thường giữa các đợt bệnh nhưng cứ khi gặp tác nhân kích thích lại xuất hiện ho kéo dài, khò khè hoặc khó thở.
Trong thực hành lâm sàng, bác sĩ không chẩn đoán hen chỉ dựa vào việc trẻ có khò khè, bởi đây là triệu chứng không đặc hiệu và có thể gặp trong nhiều bệnh lý đường hô hấp khác nhau. Điều quan trọng là phải xem xét kiểu hình triệu chứng:
- Triệu chứng có tái diễn hay không?
- Có xuất hiện ngoài các đợt nhiễm virus không?
- Có liên quan đến vận động, thời tiết lạnh hoặc dị nguyên không?
- Trẻ có cơ địa dị ứng hoặc tiền sử gia đình mắc hen không?
Những thông tin này giúp phân biệt trẻ chỉ khò khè nhất thời với trẻ có nguy cơ mắc hen phế quản thực sự.
Ho là biểu hiện rất thường gặp trong hen ở trẻ nhỏ. Một số trẻ không xuất hiện tiếng khò khè rõ ràng mà chỉ có biểu hiện ho dai dẳng kéo dài nhiều tuần.
Đặc điểm gợi ý ho do hen thường bao gồm:
- Ho nhiều hơn về đêm hoặc gần sáng.
- Ho tăng lên khi chạy nhảy, vui chơi, cười hoặc khóc.
- Ho xuất hiện khi thời tiết thay đổi.
- Ho tái diễn nhiều lần sau mỗi đợt cảm lạnh.
Điểm khác biệt quan trọng là trẻ mắc hen thường không chỉ bị ho trong một đợt bệnh cấp tính. Các triệu chứng có xu hướng quay trở lại theo một kiểu tương tự, đặc biệt khi trẻ tiếp xúc với những yếu tố kích thích đường thở.
Ho về đêm trong hen có thể liên quan đến nhiều yếu tố sinh học theo nhịp ngày đêm, bao gồm thay đổi hoạt động thần kinh phế vị, hormone nội sinh và mức độ kiểm soát viêm đường thở.
Khò khè là âm thanh rít, âm sắc cao, thường rõ hơn khi thở ra do luồng khí đi qua đoạn đường thở bị hẹp.
Một số cha mẹ mô tả tiếng khò khè giống như tiếng "huýt sáo" trong lồng ngực của trẻ. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp khò khè đều là hen.
Khả năng hen được nghĩ đến nhiều hơn khi trẻ:
- Có khò khè tái diễn, đặc biệt khi triệu chứng xuất hiện ngoài các đợt nhiễm virus hoặc liên quan đến các yếu tố kích thích như vận động, dị nguyên.
- Khò khè tái phát sau các đợt nhiễm virus.
- Khò khè xảy ra khi vận động hoặc tiếp xúc với dị nguyên.
- Có tiền sử viêm da cơ địa, viêm mũi dị ứng.
- Gia đình có người mắc hen hoặc bệnh dị ứng.
Ngược lại, trẻ khò khè lần đầu, đặc biệt trong giai đoạn nhiễm virus cấp tính, cần được bác sĩ đánh giá để loại trừ các nguyên nhân khác như viêm tiểu phế quản.
Ở trẻ dưới 5 tuổi, cảm giác khó thở thường không được biểu hiện rõ như ở trẻ lớn hoặc người trưởng thành. Trẻ chưa có khả năng nói rằng mình "tức ngực", "khó thở" hay "thiếu hơi". Vì vậy, cha mẹ cần quan sát những thay đổi trong hoạt động hằng ngày của trẻ.
Một số biểu hiện có thể gợi ý tình trạng đường thở đang bị ảnh hưởng bao gồm:
- Trẻ dễ mệt khi chạy nhảy hoặc chơi các hoạt động thể chất.
- Trẻ phải dừng chơi sớm hơn bình thường vì hụt hơi.
- Trẻ có biểu hiện tăng công hô hấp như thở gắng sức, co kéo lồng ngực hoặc khó khăn khi ăn uống, vui chơi.
- Có hiện tượng co kéo vùng hõm ức, khoang liên sườn khi khó thở.
- Trẻ khó ngủ, thường thức giấc do ho hoặc khó chịu ở đường thở.
Ở những cơn hen nhẹ, trẻ có thể chỉ ho hoặc khò khè thoáng qua. Tuy nhiên, khi tình trạng hẹp đường thở tăng lên, trẻ có thể xuất hiện dấu hiệu tăng công hô hấp như thở gắng sức, sử dụng các cơ hô hấp phụ hoặc giảm khả năng nói, khóc, bú ở trẻ nhỏ.
Đây là những dấu hiệu cha mẹ không nên bỏ qua vì có thể báo hiệu một đợt cấp cần được đánh giá và xử trí kịp thời.
Không phải tất cả trẻ có triệu chứng ho, khò khè đều sẽ mắc hen. Tuy nhiên, một số đặc điểm về cơ địa và môi trường có thể làm tăng khả năng trẻ phát triển hen phế quản ở trẻ em.
Hen phế quản có mối liên quan chặt chẽ với tình trạng dị ứng. Những trẻ từng mắc hoặc đang mắc các bệnh lý dị ứng như:
- Viêm da cơ địa.
- Viêm mũi dị ứng.
- Dị ứng thức ăn.
- Dị ứng với một số tác nhân trong môi trường.
thường có nguy cơ mắc hen cao hơn so với trẻ không có cơ địa dị ứng.
Ở nhiều trẻ mắc hen có cơ địa dị ứng, tình trạng viêm đường thở type 2 đóng vai trò quan trọng, trong đó hệ miễn dịch phản ứng quá mức với một số dị nguyên môi trường.
Yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng trong nguy cơ mắc hen. Trẻ có cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc hen, viêm mũi dị ứng hoặc các bệnh dị ứng khác có khả năng có đường thở nhạy cảm hơn.
Tuy nhiên, cần hiểu rằng di truyền không có nghĩa là trẻ chắc chắn mắc bệnh. Sự xuất hiện của hen còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như môi trường sống, mức độ tiếp xúc với tác nhân kích thích và khả năng kiểm soát viêm đường thở.
Khói thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng đối với bệnh hô hấp ở trẻ em. Việc trẻ thường xuyên hít phải khói thuốc có thể làm tăng tình trạng viêm đường thở, tăng nguy cơ khò khè và làm triệu chứng hen trở nên khó kiểm soát hơn.
Ngoài khói thuốc, một số yếu tố khác cũng có thể kích thích đường thở ở trẻ nhạy cảm như:
- Bụi nhà, đặc biệt là mạt bụi.
- Nấm mốc trong môi trường ẩm.
- Lông động vật.
- Mùi hóa chất, nước hoa, chất tẩy rửa.
- Không khí lạnh hoặc thay đổi thời tiết đột ngột.
Việc nhận diện và hạn chế các yếu tố kích thích phù hợp với từng trẻ là một phần quan trọng trong chiến lược kiểm soát hen.
Một trong những thách thức lớn khi đánh giá trẻ dưới 5 tuổi là khò khè có thể xuất hiện trong nhiều bệnh lý khác nhau.
Viêm tiểu phế quản thường liên quan đến nhiễm virus cấp tính, đặc biệt ở trẻ nhỏ dưới 2 tuổi. Tuy nhiên, một số trẻ sau viêm tiểu phế quản vẫn có thể tiếp tục xuất hiện các đợt khò khè tái diễn và cần được theo dõi nguy cơ hen. Trẻ có thể xuất hiện ho, sổ mũi, sốt, khò khè trong giai đoạn nhiễm bệnh.
Khác với hen, trẻ bị viêm tiểu phế quản thường có triệu chứng liên quan rõ đến một đợt nhiễm virus cấp tính và không nhất thiết tái diễn theo cùng một kiểu.
Trong khi đó, hen thường có đặc điểm:
- Triệu chứng tái phát nhiều lần.
- Có khoảng thời gian trẻ hoàn toàn bình thường giữa các đợt.
- Dễ bị kích hoạt bởi vận động, dị nguyên hoặc thời tiết lạnh.
- Có yếu tố cơ địa dị ứng đi kèm.
Nếu trẻ đột ngột ho dữ dội, khó thở hoặc khò khè sau khi chơi với đồ vật nhỏ, ăn uống hoặc có nguy cơ hóc dị vật, cần nghĩ đến khả năng dị vật đường thở.
Đây là tình trạng cần được khám và xử trí sớm vì có thể gây tắc nghẽn đường thở.
Trong một số trường hợp đặc biệt, khò khè kéo dài hoặc tái diễn có thể liên quan đến các bệnh lý khác như:
- Bất thường cấu trúc đường thở.
- Trào ngược dạ dày - thực quản có thể liên quan đến triệu chứng hô hấp ở một số trẻ và cần được đánh giá trong những trường hợp phù hợp.
- Bệnh xơ nang.
- Một số bệnh lý tim phổi bẩm sinh.
- Rối loạn miễn dịch.
Vì vậy, trẻ có biểu hiện không điển hình, không đáp ứng với điều trị thông thường hoặc có dấu hiệu cảnh báo cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá kỹ hơn.
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá nếu trẻ có một hoặc nhiều biểu hiện sau:
- Ho kéo dài nhiều tuần, đặc biệt ho về đêm.
- Khò khè tái diễn nhiều lần.
- Mỗi lần cảm lạnh đều ho kéo dài hoặc khò khè.
- Ho xuất hiện khi chạy nhảy, cười hoặc tiếp xúc với không khí lạnh.
- Trẻ từng phải nhập viện hoặc cấp cứu vì khó thở.
- Gia đình có người mắc hen hoặc trẻ có bệnh lý dị ứng.
Ngoài ra, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu nặng như:
- Khó thở nhiều, thở gắng sức.
- Tím môi hoặc đầu chi.
- Trẻ lơ mơ, mệt lả.
- Không thể bú, ăn uống hoặc nói chuyện như bình thường do khó thở.
- Triệu chứng không cải thiện hoặc diễn tiến nhanh.
Hen phế quản là bệnh mạn tính, hiện chưa có phương pháp nào có thể "chữa khỏi hoàn toàn" theo nghĩa loại bỏ vĩnh viễn bệnh. Tuy nhiên, với sự phát triển của y học hiện đại, phần lớn trẻ mắc hen có thể kiểm soát tốt triệu chứng, duy trì hoạt động học tập, vui chơi bình thường nếu được quản lý đúng cách.
Mục tiêu điều trị hen ở trẻ nhỏ không chỉ là giảm triệu chứng trước mắt mà còn hạn chế các đợt cấp, bảo vệ chức năng phổi và giảm ảnh hưởng của bệnh đến sự phát triển lâu dài.
Tùy mức độ bệnh, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp điều trị khác nhau. Trong đó, Ở những trẻ được bác sĩ đánh giá cần điều trị kiểm soát, corticosteroid dạng hít (ICS) là nhóm thuốc quan trọng giúp giảm viêm đường thở, giảm triệu chứng và giảm nguy cơ xuất hiện các đợt hen cấp. Cha mẹ không nên tự ý ngừng thuốc khi thấy trẻ hết ho, cũng không nên tự mua thuốc điều trị kéo dài mà chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Bên cạnh thuốc, việc kiểm soát môi trường sống cũng rất quan trọng: tránh khói thuốc, hạn chế tiếp xúc với tác nhân gây dị ứng đã biết, giữ không gian sống thông thoáng và đưa trẻ tái khám theo lịch hẹn.
Hen phế quản ở trẻ em, đặc biệt ở nhóm dưới 5 tuổi, là bệnh lý cần được quan tâm vì các biểu hiện ban đầu thường không rõ ràng và dễ nhầm với những bệnh hô hấp thông thường. Những dấu hiệu như ho kéo dài về đêm, khò khè tái diễn, ho sau vận động hoặc mỗi lần nhiễm lạnh lại xuất hiện triệu chứng hô hấp có thể là những tín hiệu cảnh báo cần được đánh giá.
Việc phát hiện sớm dấu hiệu hen phế quản ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi giúp trẻ được chẩn đoán chính xác, xây dựng kế hoạch kiểm soát phù hợp và giảm nguy cơ xuất hiện các cơn hen cấp.
Nếu cha mẹ nhận thấy trẻ có các biểu hiện nghi ngờ, đặc biệt khi triệu chứng tái diễn nhiều lần hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ, vận động và sinh hoạt hằng ngày, nên đưa trẻ đến bác sĩ chuyên khoa Nhi hoặc Hô hấp để được thăm khám. Kiểm soát hen tốt ngay từ những năm đầu đời giúp giảm ảnh hưởng của bệnh đến sinh hoạt hằng ngày, hạn chế đợt cấp và hỗ trợ bảo vệ chức năng hô hấp lâu dài của trẻ.
Để lại SỐ ĐIỆN THOẠI , chúng tôi sẽ gọi điện tư vấn riêng cho bạn
Trang cộng đồng cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm điều trị các bệnh lý hô hấp. Các thông tin trên website dùng dể tham khảo, khi áp dụng nên hỏi ý bác sĩ chuyên khoa. Chúng tôi không chịu bất cứ trách nhiệm nào do tự ý sử dụng các thông tin trên website gây ra.
Bản quyền © 2018 thuộc benhhen.vn
