Hen phế quản (hay hen suyễn) là bệnh viêm mạn tính của đường dẫn khí, đặc trưng bởi tình trạng tăng phản ứng của phế quản và hiện tượng tắc nghẽn luồng khí thở ra có tính biến thiên, có thể hồi phục một phần hoặc hoàn toàn.
Theo khuyến cáo của Global Initiative for Asthma, đây là một trong những bệnh hô hấp mạn tính phổ biến nhất, ảnh hưởng đến hàng trăm triệu người trên toàn thế giới. Điều đáng chú ý là bệnh có thể kiểm soát tốt nếu được chẩn đoán sớm và điều trị đúng cách.
Hen phế quản (Hen suyễn) cần được điều trị sớm và đúng cách để đảm bảo chất lượng cuộc sống cho người người.
Trong thực hành lâm sàng, hen phế quản được hiểu là tình trạng viêm kéo dài ở đường thở, khiến niêm mạc phế quản trở nên “nhạy quá mức” trước các yếu tố kích thích.
Khi người bệnh tiếp xúc với dị nguyên hoặc yếu tố khởi phát, đường thở sẽ phản ứng theo ba cơ chế chính:
- Cơ trơn phế quản co lại làm hẹp lòng đường thở
- Niêm mạc phế quản phù nề, tăng viêm
- Tăng tiết chất nhầy gây bít tắc luồng khí
Ba cơ chế này phối hợp với nhau khiến việc hít vào - thở ra trở nên khó khăn, đặc biệt là thì thở ra.
Điểm quan trọng cần nhớ: tắc nghẽn trong hen phế quản có tính thay đổi theo thời gian và có thể hồi phục, đây là yếu tố giúp phân biệt với các bệnh lý như COPD.
Hen phế quản không xuất hiện do một nguyên nhân đơn lẻ mà là kết quả của sự kết hợp giữa cơ địa và môi trường sống.
Trong nhiều trường hợp, người bệnh có sẵn cơ địa dị ứng từ trước. Một số yếu tố thường gặp gồm:
Tiền sử gia đình có người mắc hen hoặc bệnh dị ứng
- Cơ địa dị ứng (atopy), thường đi kèm viêm mũi dị ứng, viêm da cơ địa
- Tăng đáp ứng miễn dịch với dị nguyên qua cơ chế IgE
Những yếu tố này không trực tiếp gây bệnh ngay lập tức, nhưng làm tăng nguy cơ khởi phát hen trong tương lai.
Trên thực tế, phần lớn các cơn hen xuất hiện khi người bệnh tiếp xúc với yếu tố kích thích:
- Dị nguyên hô hấp: bụi nhà, phấn hoa, lông động vật, nấm mốc
- Nhiễm virus đường hô hấp: thường gặp trong cảm cúm, viêm phế quản
- Ô nhiễm không khí: khói thuốc lá, bụi mịn PM2.5, khí độc công nghiệp
- Thời tiết lạnh, khô: dễ làm co thắt đường thở
- Gắng sức: đặc biệt khi vận động mạnh trong môi trường lạnh
- Thuốc: một số trường hợp nhạy cảm với NSAIDs hoặc thuốc chẹn beta
- Căng thẳng tâm lý kéo dài
Điểm đáng lưu ý là các yếu tố này thường không gây bệnh mạn tính, nhưng lại là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cơn hen cấp.
Triệu chứng hen thường dao động theo thời gian, có xu hướng nặng hơn về đêm hoặc sáng sớm.
Trong thực tế lâm sàng, bệnh thường biểu hiện qua 4 nhóm triệu chứng chính:
Người bệnh thường cảm thấy khó thở rõ nhất khi thở ra. Khi nặng hơn, họ phải ngồi dậy, dùng thêm cơ hô hấp phụ để thở.
Đây là tiếng rít phát ra khi không khí đi qua đường thở bị thu hẹp. Âm thanh thường rõ nhất khi thở ra.
Ho có thể khan hoặc có đờm, thường tăng về đêm hoặc khi thay đổi thời tiết. Một số trường hợp chỉ biểu hiện bằng ho kéo dài (hen dạng ho).
Người bệnh mô tả cảm giác như có vật đè lên ngực, khó hít sâu.
Một số dấu hiệu cho thấy cơn hen đang trở nên nghiêm trọng và cần được xử trí y tế ngay:
- Khó thở nặng, không nói được câu dài
- Tím môi hoặc đầu chi
- Lơ mơ, mệt lả
- Không đáp ứng với thuốc giãn phế quản nhanh
- Không còn nghe tiếng khò khè (dấu hiệu đường thở gần như tắc hoàn toàn)
Trong những trường hợp này, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức.
Chẩn đoán hen phế quản dựa trên sự kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm chức năng hô hấp.
Đây là xét nghiệm quan trọng nhất trong chẩn đoán hen.
- Gợi ý tắc nghẽn khi FEV1/FVC giảm so với giá trị bình thường theo tuổi và giới
- Mức độ tắc nghẽn có thể thay đổi theo thời gian
Sau khi sử dụng thuốc giãn phế quản: FEV1 tăng ≥ 12% và ≥ 200 ml → gợi ý hen phế quản
- Đo PEF tại nhà để theo dõi dao động đường thở
- FeNO đánh giá tình trạng viêm type 2
- Test dị ứng (skin prick test)
- X-quang phổi để loại trừ bệnh khác
Mục tiêu điều trị hiện đại không phải là “chữa khỏi hoàn toàn”, mà là kiểm soát tốt bệnh, giảm cơn hen cấp và duy trì chức năng hô hấp bình thường.
Theo hướng dẫn của Global Initiative for Asthma, điều trị được chia thành hai nhóm chính:
Đây là nhóm thuốc nền tảng, giúp kiểm soát viêm đường thở:
Là thuốc quan trọng nhất trong điều trị hen. ICS giúp giảm viêm và giảm nguy cơ cơn hen cấp.
Giúp cải thiện kiểm soát triệu chứng và duy trì giãn phế quản lâu dài.
Hữu ích trong hen dị ứng hoặc hen kèm viêm mũi dị ứng.
Dùng trong hen nặng, khó kiểm soát.
Hiện nay xu hướng điều trị ưu tiên:
Vừa có tác dụng cắt cơn nhanh vừa giảm viêm đường thở.
Vẫn được sử dụng nhưng không còn là lựa chọn đơn trị ưu tiên như trước.
Dùng trong các cơn hen nặng hoặc cấp cứu phối hợp.
- Không lạm dụng thuốc cắt cơn
- Súc miệng sau khi dùng ICS
- Nếu phải dùng thuốc cắt cơn thường xuyên → hen chưa kiểm soát tốt
Kiểm soát môi trường sống đóng vai trò rất quan trọng trong quản lý hen lâu dài.
Người bệnh nên:
- Giữ nhà cửa sạch, hạn chế bụi và nấm mốc
- Tránh khói thuốc lá và ô nhiễm không khí
- Giặt chăn ga bằng nước nóng định kỳ
- Hạn chế tiếp xúc dị nguyên đã biết
Ngoài ra, cần duy trì lối sống lành mạnh:
- Tập luyện phù hợp với thể trạng
- Tiêm vắc xin cúm và phế cầu
- Duy trì chế độ ăn giàu rau xanh, omega-3
- Theo dõi PEF tại nhà nếu cần
Hen phế quản là bệnh lý mạn tính của đường hô hấp nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu người bệnh tuân thủ điều trị và tránh yếu tố kích phát.
Việc hiểu đúng bản chất bệnh, sử dụng thuốc đúng hướng dẫn và tái khám định kỳ là chìa khóa giúp giảm nguy cơ cơn hen cấp và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.
Hen phế quản có chữa khỏi không?
Hen không chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể kiểm soát tốt lâu dài.
Hen có lây không?
Không, đây không phải bệnh truyền nhiễm.
Hen có nguy hiểm không?
Có thể nguy hiểm nếu không kiểm soát hoặc xảy ra cơn hen cấp nặng.
Người bị hen có tập thể dục được không?
Có, nhưng cần lựa chọn phù hợp và kiểm soát bệnh tốt.
Để lại SỐ ĐIỆN THOẠI , chúng tôi sẽ gọi điện tư vấn riêng cho bạn
Trang cộng đồng cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm điều trị các bệnh lý hô hấp. Các thông tin trên website dùng dể tham khảo, khi áp dụng nên hỏi ý bác sĩ chuyên khoa. Chúng tôi không chịu bất cứ trách nhiệm nào do tự ý sử dụng các thông tin trên website gây ra.
Bản quyền © 2018 thuộc benhhen.vn
