Sau đại dịch COVID-19, nhiều người xuất hiện ho kéo dài, khò khè hoặc khó thở tái diễn sau khi khỏi bệnh. Điều này đặt ra câu hỏi: liệu đây có phải hen phế quản khởi phát mới hay chỉ là tình trạng tăng phản ứng đường thở thoáng qua? Đồng thời, ô nhiễm không khí và chất lượng môi trường sống có ảnh hưởng thế nào đến kiểm soát hen?
Bài viết dưới đây trình bày theo dạng hỏi - đáp, dựa trên thực hành lâm sàng hô hấp hiện nay.
Ho sau COVID thường được xếp vào nhóm hội chứng hậu COVID (post-COVID condition), có thể kéo dài trên 8 tuần. Cơ chế được ghi nhận gồm:
- Tăng nhạy cảm đường thở
- Viêm tồn lưu mức độ thấp
- Rối loạn điều hòa thần kinh phế quản
Không phải tất cả các trường hợp ho kéo dài sau COVID đều là hen.
Nhiễm virus hô hấp, bao gồm SARS-CoV-2, có thể làm bộc lộ hoặc khởi phát hen ở người có yếu tố nguy cơ. Tuy nhiên, chẩn đoán hen không được dựa vào triệu chứng đơn thuần mà cần có bằng chứng chức năng hô hấp phù hợp.
Sau đại dịch COVID-19, nhiều người xuất hiện ho kéo dài, khò khè hoặc khó thở tái diễn sau khi khỏi bệnh.
Để phân biệt ho tồn lưu sau nhiễm virus và hen phế quản khởi phát mới, bác sĩ có thể chỉ định:
- Hô hấp ký (spirometry)
- Đánh giá FEV1 và FVC
- Phát hiện tình trạng tắc nghẽn đường thở
- Thực hiện test hồi phục phế quản
- Chẩn đoán hen ở người lớn được hỗ trợ khi FEV1 tăng ≥ 12% và ≥ 200 mL sau dùng thuốc giãn phế quản.
Trong trường hợp hô hấp ký bình thường nhưng vẫn nghi ngờ hen, có thể cân nhắc:
- Theo dõi biến thiên lưu lượng đỉnh (PEF)
- Test kích thích phế quản
- Đo FeNO (Fractional exhaled Nitric Oxide)
- FeNO phản ánh tình trạng viêm type 2 đường thở và có giá trị hỗ trợ chẩn đoán trong bối cảnh lâm sàng phù hợp. Tuy nhiên, FeNO không được sử dụng đơn độc để chẩn đoán hen.
Việc chẩn đoán hen cần dựa trên sự kết hợp giữa triệu chứng điển hình và bằng chứng tắc nghẽn luồng khí có tính biến thiên.
PM2.5 là các hạt bụi mịn có đường kính ≤ 2,5 micromet, có khả năng xâm nhập sâu vào phế nang.
Nhiều nghiên cứu dịch tễ cho thấy phơi nhiễm PM2.5 liên quan đến:
- Tăng triệu chứng hen
- Giảm chức năng hô hấp
- Tăng nguy cơ đợt cấp hen
- Tăng tỷ lệ nhập viện do hen
Cơ chế được ghi nhận gồm viêm đường thở, tăng stress oxy hóa và tăng tính phản ứng phế quản.
Ở người bệnh hen, ô nhiễm không khí là yếu tố nguy cơ quan trọng làm mất kiểm soát bệnh.
Các biện pháp được khuyến nghị gồm:
- Theo dõi chỉ số chất lượng không khí (AQI) và hạn chế hoạt động ngoài trời khi mức ô nhiễm cao
- Sử dụng khẩu trang có khả năng lọc bụi mịn khi phải ra ngoài
- Tuân thủ điều trị kiểm soát hen theo chỉ định (ví dụ corticosteroid dạng hít hoặc phối hợp theo phác đồ cá thể hóa)
- Giảm nguồn phát sinh bụi mịn trong nhà như khói thuốc lá, đốt nhang, bếp than
Máy lọc không khí sử dụng bộ lọc HEPA có khả năng giữ lại bụi mịn PM2.5, phấn hoa và một số dị nguyên trong không khí.
Một số nghiên cứu ghi nhận việc cải thiện chất lượng không khí trong nhà có thể giúp giảm triệu chứng và cải thiện kiểm soát hen. Tuy nhiên:
- Máy lọc không khí không thay thế điều trị bằng thuốc
- Hiệu quả phụ thuộc công suất máy, diện tích phòng và mức độ ô nhiễm
- Đây được xem là biện pháp hỗ trợ, đặc biệt hữu ích tại khu vực có ô nhiễm cao
Theo khuyến cáo của Global Initiative for Asthma, kiểm soát hen vẫn dựa chủ yếu vào điều trị thuốc kiểm soát và quản lý yếu tố nguy cơ.
Ho kéo dài sau COVID không đồng nghĩa chắc chắn là hen. Chẩn đoán hen cần có bằng chứng tắc nghẽn luồng khí có tính biến thiên trên xét nghiệm chức năng hô hấp.
Ô nhiễm không khí, đặc biệt PM2.5, là yếu tố làm tăng nguy cơ mất kiểm soát hen. Các biện pháp giảm phơi nhiễm trong môi trường sống, bao gồm cải thiện chất lượng không khí trong nhà, có thể hỗ trợ kiểm soát bệnh nhưng không thay thế điều trị chuẩn.
Việc đánh giá chuyên khoa và cá thể hóa điều trị đóng vai trò trung tâm trong quản lý hen sau COVID và trong bối cảnh môi trường ô nhiễm.
Để lại SỐ ĐIỆN THOẠI , chúng tôi sẽ gọi điện tư vấn riêng cho bạn
Trang cộng đồng cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm điều trị các bệnh lý hô hấp. Các thông tin trên website dùng dể tham khảo, khi áp dụng nên hỏi ý bác sĩ chuyên khoa. Chúng tôi không chịu bất cứ trách nhiệm nào do tự ý sử dụng các thông tin trên website gây ra.
Bản quyền © 2018 thuộc benhhen.vn
