Tiếp cận cá thể hóa trong điều trị hen phế quản giúp tối ưu hiệu quả kiểm soát bệnh dựa trên kiểu hình, cơ chế viêm và mức độ kiểm soát. Cập nhật xu hướng điều trị mới nhất theo hướng dẫn GINA.
Hen phế quản là bệnh viêm mạn tính đường thở, đặc trưng bởi:
- Viêm mạn tính
- Tăng phản ứng phế quản
- Tắc nghẽn luồng khí có hồi phục
- Triệu chứng dao động theo thời gian
Theo World Health Organization (WHO), hen ảnh hưởng đến hơn 300 triệu người trên toàn cầu và vẫn là nguyên nhân gây tử vong có thể phòng ngừa nếu không được kiểm soát đúng cách.
Quan điểm hiện đại cho rằng hen không phải một thực thể đồng nhất. Thay vào đó, bệnh bao gồm nhiều kiểu hình (phenotype) và cơ chế bệnh sinh (endotype) khác nhau. Điều này giải thích vì sao cùng một phác đồ điều trị nhưng đáp ứng giữa các bệnh nhân có thể khác biệt đáng kể.
Tiếp cận cá thể hóa (personalized/precision medicine) trong hen phế quản là chiến lược điều trị dựa trên:
- Kiểu hình lâm sàng
- Mức độ kiểm soát bệnh
- Nguy cơ đợt cấp
- Đặc điểm viêm đường thở
- Bệnh đồng mắc
- Đáp ứng điều trị trước đó
Thay vì chỉ dựa vào mức độ triệu chứng, chiến lược này nhấn mạnh việc đánh giá toàn diện từng bệnh nhân để lựa chọn phương án điều trị phù hợp nhất.
Theo khuyến cáo của Global Initiative for Asthma (GINA), điều trị hen hiện nay không chỉ theo “bậc điều trị” mà còn cần cá thể hóa theo nguy cơ và đặc điểm viêm.
Một bước tiến quan trọng trong cá thể hóa điều trị là phân nhóm hen theo cơ chế viêm:
Đặc điểm:
- Tăng eosinophil
- Tăng IgE
- Tăng FeNO
- Thường liên quan dị ứng
Nhóm này thường đáp ứng tốt với corticosteroid dạng hít (ICS) và có thể phù hợp với thuốc sinh học nhắm trúng đích.
Đặc điểm:
- Không tăng eosinophil rõ
- Đáp ứng kém với corticosteroid
- Thường gặp ở hen khởi phát muộn, béo phì, hút thuốc
Nhóm này cần chiến lược điều trị khác biệt và đang là thách thức trong thực hành lâm sàng.
Trong hen nặng không kiểm soát dù đã điều trị tối ưu bằng ICS/LABA, thuốc sinh học được xem xét dựa trên đặc điểm viêm.
Một số thuốc sinh học hiện đang sử dụng:
- Omalizumab (kháng IgE)
- Mepolizumab, Reslizumab (kháng IL-5)
- Benralizumab (kháng IL-5 receptor)
- Dupilumab (kháng IL-4/IL-13)
Việc chỉ định dựa trên:
- Eosinophil máu
- IgE huyết thanh
- Tiền sử đợt cấp
- Kiểm soát triệu chứng
Đây là minh chứng rõ ràng cho điều trị cá thể hóa trong hen phế quản.
GINA khuyến cáo đánh giá hen dựa trên hai yếu tố song song:
- Mức độ kiểm soát triệu chứng
- Nguy cơ tương lai (đợt cấp, suy giảm chức năng phổi)
Một bệnh nhân có thể ít triệu chứng nhưng vẫn có nguy cơ đợt cấp cao. Do đó, cá thể hóa không chỉ dựa vào cảm nhận chủ quan mà cần đánh giá đầy đủ yếu tố nguy cơ như:
- Tiền sử nhập viện
- Lạm dụng thuốc cắt cơn
- Không tuân thủ điều trị
- Kỹ thuật hít thuốc sai
Điều trị hen hiện đại nhấn mạnh mô hình quản lý toàn diện:
Sai kỹ thuật là nguyên nhân phổ biến khiến hen không kiểm soát.
Dị nguyên trong nhà
Ô nhiễm không khí
Khói thuốc
Nhiễm trùng hô hấp
Viêm mũi dị ứng
Trào ngược dạ dày thực quản
Béo phì
Rối loạn lo âu
Việc kiểm soát các yếu tố này giúp cải thiện hiệu quả điều trị lâu dài.
Tại Việt Nam, nhiều bệnh nhân hen vẫn:
- Tự ý mua thuốc giãn phế quản
- Không dùng corticosteroid dạng hít (thuốc dự phòng) đều đặn
- Không tái khám định kỳ
Áp dụng cá thể hóa điều trị giúp:
- Giảm lạm dụng thuốc cắt cơn
- Giảm tỷ lệ đợt cấp
- Giảm nhập viện
- Giảm chi phí y tế dài hạn
Việc giáo dục bệnh nhân đóng vai trò trung tâm trong chiến lược này.
Các hướng nghiên cứu hiện nay tập trung vào:
- Dấu ấn sinh học mới (biomarkers)
- Phân tích gene
- Ứng dụng trí tuệ nhân tạo dự đoán đợt cấp
- Thiết bị theo dõi tuân thủ thuốc hít
Mục tiêu cuối cùng là xây dựng phác đồ điều trị chính xác hơn cho từng cá nhân.
Để hưởng lợi từ tiếp cận cá thể hóa, người bệnh cần:
- Tái khám định kỳ
- Sử dụng thuốc đúng chỉ định
- Không tự ý ngưng corticosteroid dạng hít
- Báo bác sĩ khi có thay đổi triệu chứng
Được hướng dẫn kỹ thuật hít thuốc đúng cách
Hen phế quản là bệnh mạn tính, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu điều trị đúng và đủ.
Tiếp cận cá thể hóa trong điều trị hen phế quản là bước tiến quan trọng của y học hiện đại. Việc phân nhóm theo cơ chế viêm, đánh giá nguy cơ đợt cấp và lựa chọn thuốc phù hợp giúp tối ưu hóa hiệu quả điều trị, giảm biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Điều quan trọng nhất không phải là dùng nhiều thuốc hơn, mà là dùng đúng thuốc - đúng người - đúng thời điểm.
Để lại SỐ ĐIỆN THOẠI , chúng tôi sẽ gọi điện tư vấn riêng cho bạn
Trang cộng đồng cùng nhau chia sẻ kinh nghiệm điều trị các bệnh lý hô hấp. Các thông tin trên website dùng dể tham khảo, khi áp dụng nên hỏi ý bác sĩ chuyên khoa. Chúng tôi không chịu bất cứ trách nhiệm nào do tự ý sử dụng các thông tin trên website gây ra.
Bản quyền © 2018 thuộc benhhen.vn
