Viêm phế quản cấp: Phần lớn do virus - Lạm dụng kháng sinh có thể gây hại nhiều hơn lợi

Viêm phế quản cấp là một trong những bệnh lý hô hấp thường gặp tại cộng đồng, đặc biệt vào mùa lạnh và thời điểm giao mùa. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy nhiều trường hợp vẫn được kê kháng sinh không cần thiết, trong khi phần lớn viêm phế quản cấp có nguyên nhân do virus đường hô hấp.

Theo cập nhật chuyên môn từ Centers for Disease Control and Prevention (CDC), việc sử dụng kháng sinh không hợp lý trong viêm phế quản cấp không mang lại lợi ích điều trị đáng kể và góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh - một vấn đề y tế công cộng toàn cầu.

 

 

Viêm phế quản cấp là một trong những bệnh lý hô hấp thường gặp tại cộng đồng, đặc biệt vào mùa lạnh và thời điểm giao mùa. 

 

1. Viêm phế quản cấp là gì?

 

Viêm phế quản cấp là tình trạng viêm niêm mạc phế quản, thường khởi phát sau nhiễm trùng đường hô hấp trên. Bệnh đặc trưng bởi:

- Ho cấp tính

- Ho khan hoặc ho có đờm

- Có thể kèm sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng

- Nghe phổi có thể có ran rít hoặc ran ẩm rải rác

 

Tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng viêm phế quản cấp thường bao gồm:

- Ho cấp tính kéo dài dưới 3 tuần

- Không có bằng chứng viêm phổi trên lâm sàng

- Không có đợt cấp của bệnh phổi mạn tính như hen phế quản hoặc COPD

Lưu ý: Ho trong viêm phế quản cấp có thể kéo dài trung bình 2 - 3 tuần, ngay cả khi tình trạng nhiễm virus đã lui hoàn toàn.

 

2. Phần lớn viêm phế quản cấp do virus - Kháng sinh không được khuyến cáo thường quy

 

Các virus thường gặp bao gồm:

- Rhinovirus

- Influenza virus

- Parainfluenza virus

- Respiratory syncytial virus (RSV)

Trong đa số trường hợp, viêm phế quản cấp không do vi khuẩn. Vì vậy kháng sinh không được khuyến cáo sử dụng thường quy trong viêm phế quản cấp không biến chứng.

Các nghiên cứu cho thấy kháng sinh:

- Không rút ngắn thời gian ho một cách có ý nghĩa lâm sàng

- Không cải thiện đáng kể mức độ triệu chứng

- Không làm giảm nguy cơ biến chứng ở người trưởng thành khỏe mạnh

Kháng sinh chỉ nên được cân nhắc khi:

- Nghi ngờ viêm phổi

- Có bằng chứng nhiễm khuẩn thứ phát

- Người bệnh có bệnh phổi mạn tính nền (hen phế quản, COPD)

- Người cao tuổi hoặc suy giảm miễn dịch

 

3. Xu hướng thực hành lâm sàng hiện nay

 

Các khuyến cáo hiện nay nhấn mạnh:

- Hạn chế kê kháng sinh không cần thiết

- Đánh giá kỹ lâm sàng để loại trừ viêm phổi trước khi quyết định sử dụng kháng sinh.

- Tập trung điều trị triệu chứng

- Nghỉ ngơi đầy đủ

- Uống nhiều nước

- Thuốc hạ sốt, giảm đau khi cần

- Thuốc giảm ho có thể được cân nhắc trong trường hợp ho khan nhiều, ảnh hưởng giấc ngủ hoặc sinh hoạt

- Thuốc giãn phế quản chỉ được chỉ định khi có biểu hiện co thắt phế quản hoặc khò khè trên lâm sàng

- Giáo dục người bệnh về thời gian hồi phục tự nhiên

- Giải thích rõ rằng ho có thể kéo dài đến 3 tuần giúp giảm kỳ vọng sai lệch về việc phải dùng kháng sinh mới khỏi bệnh.

 

4. Lạm dụng kháng sinh và nguy cơ kháng thuốc

 

Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý trong viêm phế quản cấp góp phần:

- Gia tăng vi khuẩn kháng thuốc

- Tăng chi phí điều trị

- Gây tác dụng phụ không cần thiết

- Kháng kháng sinh hiện được xem là một trong những thách thức lớn nhất của y tế toàn cầu.

 

5. Khi nào cần đi khám lại?

 

Người bệnh nên tái khám khi có các dấu hiệu:

- Sốt cao kéo dài

- Khó thở hoặc thở nhanh

- Đau ngực

- Ho ra máu

- Triệu chứng kéo dài trên 3 tuần không cải thiện

 

Kết luận

 

Viêm phế quản cấp là bệnh lý thường gặp và phần lớn có nguyên nhân do virus. Việc sử dụng kháng sinh không được khuyến cáo thường quy trong các trường hợp không biến chứng. Điều trị hiện nay tập trung vào kiểm soát triệu chứng, theo dõi diễn tiến và giáo dục người bệnh về thời gian hồi phục tự nhiên, góp phần hạn chế lạm dụng kháng sinh và giảm nguy cơ kháng thuốc trong cộng đồng.